O Pawle Flaczku i Janie Wieliczce z książki

Polska konspiracja wojskowa na Śląsku Cieszyńskim

w latach 1919 -1920 autorstwa Edwarda Długajczyka

 

Brak rozstrzygnięcia po rozpadzie monarchii austro – węgierskiej kwestii przynależności państwowej terenów byłego Księstwa Cieszyńskiego, do którego to obszaru prawa rościli sobie zarówno Polacy, powołujący się na kryterium etniczne (liczebna przewaga Polaków wg spisu austriackiego z 1910r.), jak i Czesi powołujący się na kryterium historyczne (przynależność Śląska do królestwa czeskiego tzw. Korony św. Wacława) spowodował zaostrzenie konfliktu pomiędzy nowo powstałymi państwami.¹ Ostateczne rozstrzygnięcie miał przynieść plebiscyt do którego nie doszło. Napięcie pomiędzy Czechosłowacją i Polską narastało przyjmując formy brutalnych napaści. W takich okolicznościach prowadziła działalność polska konspiracja wojskowa. TOW² skupił w swoich szeregach obok wielu innych, także mieszkańców Zbytkowa i Strumienia m .in. Pawła Flaczka, Józefa Płonkę, Jana Wieliczkę.

„Paweł Flaczek ur. 10 stycznia 1896 r. w Zbytkowie. Ukończył czteroklasową szkołę ludową w Strumieniu. Od 1908 r. uczył się w gimnazjum polskim w Cieszynie. W latach 1913 – 1914 należał do drużyny harcerskiej im. K. Pułaskiego kierowanej przez prof. Feliksa Hajduka³. W połowie kwietnia 1915 r. został powołany do armii austriackiej. W 1916 r. po powrocie z frontu wschodniego, ukończył szkołę oficerską w Opawie. Wysłano go wtedy ponownie na front wschodni, a potem do Włoch i Francji (Verdun). Po zakończeniu wojny wrócił do kraju i 1 grudnia 1918 r. jako podporucznik zgłosił się do Wojska Polskiego w Cieszynie. Uczestniczył w odpieraniu najazdu czeskiego. Na plebiscyt zdemobilizowano go w październiku 1919 r. z 20 Pułku Piechoty Ziemi Krakowskiej. Należał do TOW w okręgu skoczowskim. 20 sierpnia 1920 r. w składzie 18 Dywizji Piechoty wyjechał na front pod Mławę. W październiku 1921 r. przeszedł do rezerwy. Wstąpił wtedy do Żandarmerii Krajowej w Cieszynie, a z niej do Policji Województwa Śląskiego, gdzie należał do korpusu wyższych oficerów.”⁴

„Jan Wieliczka ur. 5 maja 1896 r. w Strumieniu. Tam ukończył szkołę ludową. Od 1909 r. uczył się w gimnazjum polskim w Cieszynie. W 1915 r. został wcielony do armii austriackiej. 4 listopada 1918 r. zgłosił się do Wojska Polskiego. Uczestniczył w walce obronnej z Czechami, potem na froncie wschodnim. Podczas przygotowań do plebiscytu był dowódcą plutonu TOW w Strumieniu. Po załatwieniu sporu o Śląsk wrócił na krótko do wojska i walczył z bolszewikami. W późniejszych latach był urzędnikiem w Wydziale Budżetowym Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach.”⁵

I jeszcze fragment o działaniach TOW na ziemi strumieńskiej w związku z konfliktem polsko – czeskim „Porucznik Antoni Korzeniewski (…) kierował okręgiem (baonem) strumieńskim.

Poza kilkoma aktywnymi kołami ślązakowców okręg obejmował teren na wskroś polski i istnienie na nim konspiracji wojskowej mogło się wydawać przydatne jedynie na wypadek wybuchu powstania i w razie potrzeby wkroczenia na obszary o przewadze czeskiej. Okręgu zapewne celowo nie rozbudowywano zachowując jego kadrowy charakter. Składał się on z 12 oficerów, 16 podoficerów i 190 szeregowców. Funkcje podokręgowych (dowódców kompanii) pełnili Wojciech Kopel, ppor Jan Bajtek, ppor Paweł Flaczek, por. Jan Wieliczka i ppor. Antoni Pudełko. Jeśli nie kompanią to plutonem dowodził Józef Płonka.⁶

Sprawę podziału terytorialnego uregulował ostatecznie międzynarodowy arbitraż. Decyzją Rady Ambasadorów w Spa, 28 kwietnia 1920 roku Śląsk Cieszyński podzielono. Ok.48,8% Polaków znalazło się w obrębie obcego państwa. Datę tę poprzedziły tragiczne dla ziemi cieszyńskiej wydarzenia, żeby wymienić np. 29 – 30 stycznia 1919, datę bitwy pod Skoczowem, największego starcia wojny polsko – czechosłowackiej.

Anna Szczypka-Rusz