W poniższym tekście przedstawiam nazwiska osób, które mieszkały lub przebywały na terenie Zbytkowa w minionych wiekach. Nie stosuję rozróżnienia, kto był siedlokiem (bogatym gospodarzem), zagrodnikiem, chałupnikiem czy komornikiem ‒ wystarczy, że mieszkał lub choć przez jakiś czas przebywał na terenie naszej wioski.
Zbierając materiał, korzystałam przede wszystkim z Urbarza Państwa skoczowsko-strumieńskiego z 1621 roku w opracowaniu Wacława Gojniczka, książki Wojciecha Kiełkowskiego Dzieje Zbytkowa od czasów najdawniejszych do współczesności, maszynopisu Michała Kajstury i Krzysztofa Puzika Z dziejów gminy Chybie. Słownik biograficzny Żydów z gminy Chybie i Strumień, a także z moich publikacji: Ocalić od zapomnienia. Próba odtworzenia dziejów dworu i najstarszych domów w Zbytkowie oraz Jeszcze głębiej w przeszłość…Zbytkowskie drogi, pola i stawy oraz próby tłumaczenia aktów kupna-sprzedaży z XVIII w.*
Spisując nazwiska mieszkańców, przyjęłam cezurę II wojny światowej, co nie oznacza, że niektóre z nich nie występowały też później, również współcześnie. Z powodów oczywistych (brak męskiego potomka, zamążpójście kobiet, bezpotomna śmierć itp.) zmienność nazwisk jest tym zjawiskiem, które występuje nieustannie – jedne zanikają, inne się pojawiają. Mam świadomość, że pewnie wiele z nich pominęłam; wypisanie wszystkich nazwisk osób przebywających w Zbytkowie na przestrzeni dziejów jest niemal niemożliwe i trudne do weryfikacji, m.in. przez brak dostępu do wszystkich danych.
Jeszcze na początku XX w. niektóre nazwiska i imiona mieszkańców Zbytkowa miały obce (najczęściej niemieckie) brzmienie. Wiązało się to z faktem, iż do 1918 r. księstwo cieszyńskie, a więc także Zbytków, było pod panowaniem austriackich Habsburgów, a językiem urzędowym był niemiecki (równolegle także czeski)**. Po II wojnie światowej, na mocy dekretu o zmianie i ustaleniu imion i nazwisk z 10 listopada 1945 roku, imiona i nazwiska mieszkańców, których pisownia kojarzyła się z kulturą niemiecką, zostały zmienione na polskobrzmiące, zgodne z polską fonetyką***. W poniższym zestawieniu podaję jednak możliwie najwięcej form zapisu nazwisk, które znalazłam w analizowanych przeze mnie tekstach.
Grażyna Gądek
Imiona i nazwiska mieszkańców Zbytkowa z czasów najdawniejszych:
Girschke Schramm (1388)
Jaśko (XV w.)
Mikołaj (XV w.)
Mikołaj Pelczar – sędzia ziemski (1454)
Wawrzek – jw.
Imiona i nazwiska Zbytkowian z 1. poł. XVII w.:
Ssymek Gaunska
Błażej Gonska (1645)
Matuss Czepanie
Faykis
Kuba Placzek, żona Katarzyna, syn Kasper
Michna
Adam Kuna
Paweł Kuna (1645)
Ssymek Polaczek
Adam Zygma
Klimek Radiegek
Ssymek Kara
Janek Kassa
Gurek Kurek, Piotr Kurek (zm. 1652, żona Anna)
Paweł Siara
Imiona i nazwiska Zbytkowian od 1. poł. XVIII w. do II wojny światowej
/kolejność alfabetyczna/
Nazwiska:
Adamczyk/Adamczik/Jadamczyk, Adamek
Barchański/Parchański, Baron/Barun/Borun, Bialecki/Bialezki, Białek, Bierski/Birsky, Binderowsky, Birowski, Bobrzyk/Bobrziek/Bobrzik, Bojda, Borok, Borski/Barski, Brachaczek, Brandys/Brandis, Broda, Buchta, Buriański, Burkot, Brzenczek
Cejnar/Ceinar/Czejnar/Zeinar, Cemor, Chmiel, Chlupp, Chudy, Chybiorz, Cudzy, Cyganek, Cykała, Cyrzyk, Czech, Czechura, Ćwiertnia/Stwiertnia/Stwirtnia,
Dadys/Dadis/Dadiss/Dadyss, Derdek, Dubiański, Dudek,
Enirich
Faruga, Figołuszka, Fijoł/Fioł, Flaczek, Foks/Fox, Francuz/Francus, Franek
Gabor/Gabur, Gabryś/Gabrysz, Galelik, Gałuszka/Galuschka, Gałązka, Gamoń, Gamrot/Gamroth, Ganzel/Gandzel/Gansel, Gatner, Gawełek/Gaweleck/Gawelek, Gawlik, Gawłowski, Gerhard/Gerhardt, Gil/Gill/Giell, Glac/Glatz, Gmuzdek, Gojdka, Gonska, Górecki, Górniok/Gurniock, Gruszka/Gruschka, Grzebinoga, Grzegorczyk, Grzybek, Gurgul,
Hajzer/Haiser/Heiser/Haizer, Hanzel/Handzel/Hansel, Heczko, Herman/Hermann, Herok/Herock, Goły/Holy, Hudziec/Hudzietz/Hudziecz/Hudziedz, Hudzieczek
Jakubiec/Jakobiec/Jakobietz, Janik, Janota/Janotta, Jurczyga
Kajstura/Kajsztura/Kaistura/Kaisztura/Kaystura, Kałuża/Kaluza, Kamiński, Kasza/Kascha/Kassa, Keler/Keller, Kermel, Kidoń, Klimonda, Kocur, Kocurek, Koczy, Kojzar/Kaiser/Koisar, Konieczny/Koneczny, Kopel/Kapiel/Kopiel, Kornas, Kosiarz, Krahl, Krosny/Krasny, Kremiec/Kremietz/Krymiez, Król/Kroll/Krul, Krulec, Krzempek/Krzępek, Kuboszek, Kubusz, Kudrzyk/Kudrzich, Kulas/Kulass, Kuna, Kurasz/Kurasch, Kurz, Kuta
Labza/Labsa/Lafsa, Lanc/Lanz, Lapczyk/Labtzick/Lapczik/Lapeczik, Lazar, Lebioda, Linek, Litner, Loska,
Łacny, Łomozik/Lomozik, Łukajewicz
Makowski, Malek, Malik, Marekwica/Marekwitza, Markiton, Mazur, Michalczyk, Mikolka, Miły, Mloczok, Moćka, Moj, Mrukwia/Mrokwia/Mrókwia, Mrózek/Mrusek,
Nehsitek, Nemet, Niedoba, Niemczyk, Niemiec, Nikiel/Nikel, Nowaczek, Nowak/Nowack/Nowock, Nowrotek,
Ochodek, Ociepka/Ocipka/Otipka, Omozik, Orawski, Orszulik/Orschulok/Orszulok
Papkoj, Paszanda/Paschanda/Paschenda/Passanda, Penkala, Pieczka, Piesia, Pietrzyk/Pietrzik, Pisarek, Pisek/Pissek, Piszczek/Pisczeck/Pisstek/Pissczek/Pistzek, Płonka, Polczuh, Polczyk, Poloczek, Polok, Porębski/Porembski/Porębsky, Potrawa, Prefeta, Pryczek/Pritczek/Prziczek/Przyczeck, Przebinda, Ptak, Puzoń/Buson/Busoin/Puson/Pusson,
Rajwa/Raiwa/Raywa, Ryś/Reiss/Reyss, Roman, Rozmus, Rudzki, Rusin, Rusz/Rusch, Rychlik/Rychlick, Rygiel,
Sablik, Sadzawiczny/Sodzawiczny, Sajdok, Sikora, Sitek, Sirek, Skorupa/Szkorupa, Skudrzyk/Skudrzik, Smorąg, Smyczek/Smiczek, Sojka/Sogka/Soika/Soyka, Solich/Sohlich/Sollich/Zolich, Sosna, Spandel, Sprenzel, Stach, Staniek/Staniczek, Stareček/Stareczek, Staroń/Staron/Stary, Stebel/Stebell, Stokłosa/Stoklosa/Stoklossa/Stoklosza, Stoler/Stoller/Sztoler, Stryczek, Stroka, Strządała/Strzondalla/Strzondała, Suchtik/Szuścik(?), Sudoł, Szczypka/Schczipetz/Schipka/Sczipka/Sztipka, Szczyrba, Szczyrkowski/Szczirkowski, Szklorz, Szkołda/Skolda/Skołda, Szkorupa, Szlauer, Szloser/Schlosser, Szmajduch, Szmit/Szmidt, Szpak, Szpek, Szpernol, Szruborz, Szwarc/Schwarz/Szworc, Szybiak, Szymonek/Schimonek, Szymoszek,
Tekla, Teper/Tepper, Teszner/Teschner, Tetla/Titla/Tetlla, Tolasz/Tolarz/Tularz/Tuląż,
Uchyła/Uchila/Uhilla,
Wacławik, Waleczek, Wawrzyczek/Wawrziczek/Wawrzitzek, Wawrzyn, Wczylok/Wczilok, Wesoły/Wesely/Weseły, Widenka, Widuch, Wielicki, Wieża/Wieza, Wierzgun/Wirzgala/Wirzgun, Wodecki/Wodeczki/Wodetzky, Wójcik/Wojcik, Wojnar, Wojtek, Wontroba, Woźnica/Wosnitza, Wrazidło/Wrazidlo, Wróbel/Wrubel, Wrona/Wróna/Wruna, Wyleżuch/Wieleżuch/Willeżuch/Wÿlezuch,
Zacher/Zaher/Ziher, Zachurzok/Zahórzok, Ziebura, Zuber, Zyder/Sider, Zygma/Zigma
Żebrok, Żur.
Imiona mężczyzn:
Adam, Adalbert, Adolf, Albert, Aleksy/Alexius, Aleksander/Alexander, Alfred, Alojzy/Alois, Andrzej/Jędrzej/Andreas/Andres, Antoni/Anton, August/Augustyn,
Bartłomiej/Bartholomius, Bernard, Bolesław, Bronisław, Brunon/Bruno,
Edward/Eduard, Emanuel/Emmanuel, Emil, Ernest, Eugeniusz, Ewald,
Feliks, Ferdynand, Filip, Franciszek/Franz, Fryderyk/Friederick/Friedrich,
Grzegorz/Grieger, Gustaw,
Henryk,
Ignacy/Ignac/Ignatz/Ignaz,
Jakub/Jacob, Jan/Johan/Johann/Hans, Jerzy/Georg, Józef/Josef/Joseph, Juliusz/Julius,
Karol/Carl/Karl, Kazimierz/Casimirus,
Leon/Leo, Leopold, Ludwik/Ludwig,
Martin/Marcin, Mateusz/Maciej/Mathes/Matheus/Mathias/Matieg****, Michał/Michael/Mihel,
Oton/Otto,
Paweł/Paul, Piotr/Peter,
Rajmund, Robert, Roman, Rudolf, Rufin, Ryszard
Stanislau/Stanisław, Stefan, Sylwester, Szymon/Simon,
Tadeusz, Teodor, Teofil/Theofil, Tomasz/Thomas
Urban,
Walenty/Valentin, Wawrzyniec/Lorenc/ Lorentz, Wiktor, Wilhelm, Wincenty/Wincentz, Władysław, Wojciech,
Zygmunt/Siegmund.
Najczęściej nadawane imiona męskie w Zbytkowie w XVIII i XIX w. to:
Franz, Georg, Johann, Josef, Mathes/Matheus/Mathias, Michael, Paul.
Imiona kobiet:
Adolfina, Agata/Agatha, Agnieszka/Agnes, Alojzja/Aloisia, Amalia, Anastazja/Anastasia, Aniela/Angela, Anna, Antonina, Aurelia,
Barbara, Bolesława, Bożena, Bronisława,
Cecylia, Czesława,
Daniela, Danuta, Dorota,
Elżbieta/Elisabeth, Emilia/Emilja, Eugenia/Eugenja, Ewa/Eva,
Filomena (raz), Franciszka/Franciska,
Genowefa, Gertruda/Gertrud,
Helena/Helene, Helga, Hermina, Hildegarda,
Irena,
Jadwiga/Hedwig, Joanna/Janina/Johanna, Józefa/Josefa/Josephina/Józefina, Julia/Julianna, Justyna/Justina,
Karolina/Caroline, Katarzyna/Catharina/Katharina, Krystyna,
Ludwina,
Łucja/Lucia/Lucyja,
Magdalena, Małgorzata, Maria/Marina/Marya/Maryanna/Marena/Maryna, Marta/Martha, Monika,
Otylia,
Paulina, Pelagia,
Róża/Rozalia/Rosa/Rosalia,
Teodora/Theodora, Teresa/Teresia/Theresia,
Waleria, Wanda, Wilhelmina, Władysława,
Stefania,
Zenobia, Zofia/Sofie/Sophia, Zuzanna/Susanna.
Najczęściej nadawane imiona żeńskie w Zbytkowie w XVIII i XIX w. to:
Anna, Hedwig, Katharina, Maria/Marina/Maryanna, Sofie, Susanna.
Imiona i nazwiska Żydów mieszkających dawniej w Zbytkowie:
Kattel i jej córka (przed 1761 r.)
Josef Jochem (po 1761 r.)
Samuel Gichner, Antonia Gichner z d. Silbinger, dzieci: Joanna (1871), Charlotta (1874), Fani (1876), Bernard (1878), Zygfryd (1880), Eugen (1883)
Józef Traubner, Zofia Traubner z d. Moses, dzieci: Gizela Traubner (1892)
Josef Hochbaum, Franciszka Hochbaum z d. Schanzer, dzieci: Adolf (1893), Juliusz (1896)
Toni Schanzer (zm. w 1914 r.)
Anna (Hani) Barber z d. Schanzer, syn Maurycy Maksymilian Barber (zginął w 1918 r.)
Ernestina Barber
.
*Obie pozycje powstały w oparciu o dostępne urbarze, katastry, ewidencje i księgi metrykalne, których wykaz znajduje się w przywołanych publikacjach.
** Przez większą część swej historii, bo już od XIV w. księstwo cieszyńskie stanowiło lenno królestwa Czech (Habsburgowie zasiadali na czeskim tronie od 1526 r.), a język czeski był do XIX w., obok niemieckiego, oficjalnym językiem urzędowym (źródło: Wikipedia).
***W. Kiełkowski: Dzieje Zbytkowa od czasów najdawniejszych do współczesności, Zbytków 2019, str.204.
****Maciej i Mateusz to imiona mające wspólne korzenienie (oba pochodzą od hebrajskiego Mattan-jah). Niegdyś były często mylone, zapisywane w ten sam sposób (źródło: PWN Poradnia Językowa [dostęp: 18.11.2026])
